حسن بيگلرى
164
سر البيان في علم القرآن ( فارسى )
ثناياى زيرين ، بقسمى كه مختصر فاصله و گشادگى ميان سر زبان و دندان پديد آيد و اين فاصله در حرف « زاء » بسيار كم و در دو حرف ديگر به ترتيب اندكى بيشتر است و بحروف اصلى ( بفتح اول و دوم ) موسومند زيرا اسله سر زبان است كه در اداى حروف مزبور دخالت دارد . بعضى مخرج زاء را مقدم بر سين دانستهاند ليكن معروف ترتيبى است كه گفته شد و مخارج حروف اسلى بقسمى كه در كتاب شرح الهادى و جواهر القرآن نيز ذكر شده از داخل بخارج ( مسير صوت ) به ترتيب عبارتند از : صاد - سين - زاء . تبصره - صاد داراى صفات اطباق و استعلاء است و در صورت عدم رعايت آنها شباهت لفظى به سين پيدا مىكند . 10 - مخارج ظاء - ذال - ثاء : اتصال روى سر زبان است به تيزى سر دندانهاى ثناياى بالا و آنها را حروف ذولقى ( بفتح اول و سكون دوم ) نامند زيرا تيزى هر چيزى و طرفى از زبانرا ذلق يا ذولق گويند كه بستگى در اداى اين سه حرف دارد . مخرج ظاء پيش از ذال و ثاء است كه با توجه بمسير صوت به ترتيب عبارتند از ظاء - ذال - ثاء و مراجعهء بصفات مختلفهء حروف مزبور ، اين مطلب را تأييد مينمايد . تبصره - ظاء داراى صفات اطباق و استعلاء است و بايد به نحوى از مخرج مربوط ادا شود تا صفات نامبرده در وى رعايت شده ، از دو حرف ديگر متمايز گردد سوم لبها - لبها داراى دو قسمت است ، بيرون آن خشك و اندرونش بسبب بزاق ( آب دهان ) مرطوب است و چهار حرف « فاء - باء - ميم - واو » كه محل اداى آنها لبها است حروف شفهى يا شفوى ( بفتح اول و دوم ) نامند زيرا منسوب به شفه ( لب ) است و مخارج هر يك عبارتست از : 1 - مخرج فاء : روانه كردن داخل لب پائين است به سر دندانهاى ثناياى بالا بقسمى كه به يكديگر متصل شوند مانند : اف